Stop

Khô mắt và cơ chế gây bệnh khô mắt

Khô mắt là một trong những bệnh lý về mắt thường gặp nhất, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên toàn thế giới, đặc biệt là những người thường xuyên phải tiếp xúc với màn hình máy tính. Khô mắt xảy ra do hậu quả của việc mất cân bằng giữa tiết nước mắt và sự thoát đi của nước mắt với các biểu hiện như mỏi mắt, mắt đỏ, khô, ngứa, rát, giảm năng suất làm việc. Trong một số trường hợp người bị mắc bệnh khô mắt có thể bị giảm thị lực, nhìn mờ sau khi chớp mắt hoặc liên tục chảy nước mắt.

Vậy cơ chế gây bệnh khô mắt là gì? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu qua bài viết sau đây.

Cấu tạo màng phim nước mắt

Bình thường, mắt luôn được bao phủ bởi màng phim nước mắt có vai trò bảo vệ, rửa trôi bụi bẩn, vi sinh vật, duy trì đôi mắt khỏe mạnh.

Màng phim nước mắt là một màng mỏng cấu tạo gồm 3 lớp:

  • Lớp ngoài cùng là lớp mỡ, được tiết ra từ tuyến Meinomian, có chức năng ngăn ngừa nước mắt bốc hơi và đóng vai trò thiết yếu trong chất lượng phim của nước mắt.
  • Lớp giữa là lớp nước trong suốt được tiết ra bởi tuyến lệ, gồm: 98% là nước, 2% còn lại là protein và các chất điện giải. Đây là lớp dày nhất, chiếm đến 90% thể tích màng phim nước mắt và đóng vai trò cung cấp oxy, làm ẩm và nuôi dưỡng giác mạc,  cuốn trôi những vật thể lạ. Kháng thể miễn dịch trong lớp này  cũng ngăn chặn mắt không bị nhiễm khuẩn.
  • Lớp trong cùng là lớp nhầy, được sản xuất bởi các tế bào hình ly ở giác mạc và kết mạc, có chức năng giữ cho lớp nước trải đều trên bề mặt nhãn cầu, khiến giác mạc luôn được làm ẩm.

Màng phim nước mắt

Mỗi thành phần của màng phim nước mắt đều có vai trò quan trọng. Nếu thành phần màng phim nước mắt bị xáo trộn như mất lớp lipid hoặc giảm tiết lớp nước, nó sẽ không thực hiện được chức năng một cách đầy đủ và có thể dẫn đến những triệu chứng khô mắt. 

Cơ chế gây bệnh khô mắt

Sự mất cân bằng nội môi của màng nước mắt gây ra bởi tình trạng tăng áp suất thẩm thấu và mất ổn định màng phim nước mắt dẫn đến viêm, tổn thương bề mặt nhãn cầu và bất thường thần kinh ở mắt là cơ chế bệnh sinh chính trong bệnh khô mắt.

Khô mắt có thể được chia làm 2 nhóm là khô mắt do giảm tiết nước mắt và khô mắt do tăng bốc hơi nước mắt.

Giảm tiết nước mắt

Giảm tiết nước mắt là tình trạng lượng nước mắt tiết ra ít hơn so với bình thường, có thể do những nguyên nhân sau:

Hội chứng Sjogren (SSDE): bệnh lý tự miễn trong đó tế bào bạch cầu tấn công nhầm các tuyến tiết của cơ thể bao gồm cả tuyến lệ làm giảm tiết nước mắt.

Các nguyên nhân khác ngoài hội chứng Sjogren như: giảm chức năng tuyến lệ, tắc ống dẫn lệ, ức chế cung phản xạ tiết nước mắt (phẫu thuật khúc xạ, gây tê tại mắt, đeo kính áp tròng), tuổi, giảm androgen, một số thuốc tác dụng toàn thân như thuốc kháng histamin, chẹn beta giao cảm, chống co thắt, lợi tiểu.

Tăng bốc hơi nước mắt

Tăng bốc hơi nước mắt là tình trạng nước mắt bốc hơi quá nhiều trong khi chức năng tuyến lệ bình thường, do các nguyên nhân nội sinh hoặc ngoại sinh.

Nguyên nhân nội sinh: là những nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến sự bốc hơi màng phim nước mắt bao gồm: giảm tiết lipid từ tuyến Meibonian, ít chớp mắt, rối loạn khép mi mắt.

Nguyên nhân ngoại sinh: là những nguyên nhân ảnh hưởng đến bề mặt nhãn cầu bao gồm: thiếu vitamin A, chất gây độc tại chỗ như chất bảo quản, đeo kính áp tròng, bệnh mắt dị ứng hoặc do môi trường khô, nhiều gió.

Cả việc giảm tiết nước mắt và tăng bốc hơi nước mắt đều làm tăng áp suất thẩm thấu của màng phim nước mắt, từ đó hoạt hóa các tế bào miễn dịch ở biểu mô giác mạc gây phản ứng viêm. Phản ứng này làm tổn thương các tế bào biểu mô giác mạc và phá hủy lớp chất nhày, dẫn đến mất cân bằng màng phim nước mắt, khiến nước mắt bốc hơi nhanh hơn. Điều này lại góp phần làm tăng thêm áp suất thẩm thấu của màng phim nước mắt tạo vòng xoắn bệnh lý làm nặng thêm tình trạng bệnh.

Ngoài ra, các tổn thương ở giác mạc cũng kích thích tế bào thần kinh tại đây, gây cảm giác khó chịu với các triệu chứng như ngứa, rát,… và kích thích phản xạ tăng tiết nước mắt bù trừ. Tuy nhiên thành phần nước mắt tiết bù trừ này không chất lượng như nước mắt bình thường (thiếu lớp lipid) nên nước mắt bốc hơi nhanh hơn. Việc kích thích tăng tiết bù trừ kéo dài làm suy giảm chức năng của tuyến tiết vì hoạt động quá mức dẫn đến giảm tiết nước mắt ở giai đoạn sau làm nặng thêm tình trạng khô mắt.

Như vậy khô mắt có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, tuy nhiên đều dẫn đến tăng áp suất thẩm thấu của màng phim nước mắt, hình thành vòng xoắn bệnh lý làm nặng thêm tình trạng bệnh. Khô mắt ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và nếu tình trạng bệnh nặng, kéo dài có thể gây tổn thương thị lực. Do đó, khi có các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh như mắt đỏ, ngứa, khô, nóng rát, tăng chớp mắt hoặc nước mắt chảy liên tục, bệnh nhân nên đến thăm khám bác sĩ để điều trị kịp thời.


Bình luận

Đánh giá bài viết:

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Bài viết xem nhiều

Bài viết mới

Cách sử dụng nước mắt nhân tạo an toàn, hợp lý

Nước mắt nhân tạo là giải pháp thay thế hoàn hảo cho nước mắt tự nhiên, có tác dụng bảo vệ, bôi trơn cho bề mặt nhãn cầu khi bị khô mắt, kích ứng mắt, hỗ trợ duy trì chức năng thị giác...
Hiện nay, việc sử dụng nước mắt nhân tạo để bảo vệ sức khỏe đôi mắt ngày càng phổ biến.  Do thường xuyên sử dụng các thiết bị điện tử, tỷ lệ bệnh nhân mắc khô mắt và gặp các vấn đề về mắt ngày càng gia tăng. Vì vậy, việc lựa chọn loại nước mắt nhân tạo nào? Sử dụng ra sao để an toàn, hợp lý là vấn đề rất quan trọng.

Xem thêm